O fortelach wojennych.

Składki: 1-9⁵⁺⁵ (s. 3-182); 10⁵⁺³ (s. 183-198, po s. 198 wycięto 2 kartę). S. 187-188 wyrwana. Reklamanty w składkach 1-9 zapisane pionowo, z góry na dół kart. Paginacja atramentem ręką Ł. Gołębiowskiego.

Pergamin: cienki, bardzo dobrej jakości, jednostronnie polerowany.

Pismo i zdobienia: Rękopis został napisany i ozdobiony przez Piotra Cennini we Florencji i ukończony 15 lipca 1467 r. (zob. Colophons 151414-15418). Pismo humanistyczne, włoskie, w jednej kolumnie, schemat pisarki i liniowanie wyznaczone rylcem. Rękopis rubrowany. Inicjał wstępny z motywem plecionki, w kolorze czewonym, białym, nienieskim i złotym na s. 3; na dolnym marginesie w wić roślinną wkomponowana herb na tarczy pięciodzielnej; w polu środkowym niebieskim kruk czarny, drugie i piąte, pole czerwone w złote pasy, trzecie i czwarte, pole czerwone, wspięty lew czarny ukoronowany, w klejnocie korona otwarta złota. Bardziej ozdobne inicjały wielobarwne i złote na s. 6, 54, 121, 123, 157, 158. Pozostałe inicjały proste, na przemian czerwone i niebieskie.

Noty i glossy: nieliczne poprawki skryby np. na s. 52, 104, 152, 180, 184, 187; błąd wykropkowany na s. 294. Na s. 172 ręką kopisty notka o życiu Frontinusa. Pojedyncze hasła wyciagniete na margines np. na s. 24, 51. Próba pióra na s. 1: sursum.

s. s. 3-194: Sextus Iulius Frontinus, Strategematon. Sexti Iulii Frontini Strategematon liber primus incipit. Lege accurate. – [Prologus] Cum ad instituendam rei militaris scientiam ...X... quae ante prelium gerenda sunt. [s. 5] Incipiunt capitula primi libri. De occultandis consiliis capitulum primum... dissoluendo metu... capitulum 12. – [s. 6; Textus] De occultandis consiliis capitulum primum. – Marcus Portius Cato deuictas a se Hispanie ciuitates ...X... [s. 192] Marcus Crassus... Quintus Metellus... cum in agmine milites continerent se intra castra, Hermocrates detentos eos postero die habilioribus iam suis tradidit bellumque confecit. Miliciades... [s.193] Pisistratus Atheniensis... Conon dux... victa classe Persarum... et eisdem barbarorum nauibus ad hostem nauigauit in Pamphiliam apud flumen Eurimedonta. Perse qui et nauigia et habitum superstan [s. 194]tium agnoscerent nihil cauerunt. Subito itaque oppressi eodem die et nauali et pedestri prelio victi sunt. – τελος. Sit laus Deo. – Exscriptum Florentie hoc opus idibus Iuniis anno ab incarnatione Christi millesimo CCCCLX septimo [15 VII 1467]. – Sexti Iulii Frontini Strategematon liber quartus et ultimus explicit. – Hoc opus o lector descripsit Petrus Avorum, cuius Ceninna est nomine dicta domus. Error si quis inest, exemplar semina seuit, si secus esse putas, nil puto cordis habes.

k. I-IIIv: zob. k. IV: niezapisana, z wyznaczonym schematem kompozycyjnym.

Kutrzeba, Catalogus codicum manu scriptorum Musei Principum Czartoryski, Vol.II, Cracoviae 1908-1913, s. 226.

I. Berkovits, Corviniana, Iluminowane rękopisy biblioteki króla Macieja Korwina, Ossolineum 1964, s. 34.

Mikrofilm Bibl. Czartoryskich 256.

Biblioteka Porycka.

Na s. 3 pieczątka Biblioteki Puławskiej.

Rękopis powstał we Florencji w 1467 r. (zob. Pismo i zdobienia) na zamówienie króla Węgier Macieja Korwina. Sigla nieznanych osób ręka z XVI w. na s. 1: K.S. S.M. P.J. W II połowie XVI w. rękopis był własnością rodziny Borek-Gostyńskich h. Gryzima. Najpierw był w posiadaniu Jana Borek-Gostyńskiego, podpisanego na s. 101: Joannes a Gosthiin Gostiinski, toższamego z Janem Borkiem-Gostyńskiem, zm. przed 1558 (zob. Metryka Uniw. Kr. 2, 1534h/26; M. Drozdowski, W dobie Rzeczypospolitej szlacheckiej (od połowy XV w. do 1793 r.) [w:] Dzieje ziemi gostyńskiej, red. S. Sierpowski, Poznań 1979 s. 144-145), a następnie Stanisława Borek-Gostyńskiego, kasztelana krzywińskiego, zm. 1615 (zob. Urzędnicy wielkopolscy XVI-XVIII wieku. Spisy, oprac. A. Bieniaszewski, Wrocław-Warszawa-Kraków 1987 nr 553), podpisanego na s. 4: Stanislaus a Gosthiin Gostiinski. Potem znalazło się w posiadaniu Karola Chodkiewicza, hetmana wielkiego koronnego, zm. 1621 (zob. PSB 3, s. 363-367; Urzędnicy centralni, nr 137, 159, 1099, 1603), o czym informuje obszena zapiska na s. 2: Anno Domini 1658 die 20 Maii Cracoviae volumen hoc Sexti Iulii Frontini Strategematon sub tempus Traiani imperatoris (teste Tacito) ab auctore conscriptum anno Domini 1467, ubi nondum typus inclaruerat, Florentiae, ut patet ad calcem voluminis, in gratiam credo regis aut principis cuiuspiam satis terse, distincte et ad perpetuam rerum memoriam firmiter in pargameno descriptum illustrissimo duci exercituum regni Poloniae et M. Ducatus Lituaniae generalissimo Carolo Chodkiewic in deliciis et usu bellico, quo ille teste Piasecio maximas obtinuit victorias, censemus, ad manus generosi domini Hieronymi Stembork militiae praefecti post mortem ducis sui veniens, in suppellectilem admodum rev. d. Caroli Stembork scholastici Msticinensis B.[= et] Igolomiensis filii sui cessit. Inde generoso domino Hieronymo Stembork fratri admodum rev. domini uti legitimo successori per manus M. Floriani Lepiecki in Acad. Crac. Tilicianae eloquentiae professoris redditum et dignum legi ab imperatore, fieri a milite. Dzieje rękopisu do 1658 r. opisał w niej Florian Lepnicki, profesor wymowy i teologii Uniwersytety Kakowskiego, zm. 1666 (zob. PSB 17, s. 80-81). Kolejny posiadacz tego rękopisu podpisał się na s. 3: Ta książka dostała się diebus primis Augusti 1697 w Krakowie Tomaszowi Tarkowskiemu. Później w posiadanie rękopisu weszła rodzina Komorowskich. Od Wincentego Józefa Komorowskiego, posła na Sejm Czteroletni, zm. po 1809 (zob. PSB 13, s. 434-435) pozyskał go do swoich zborów Tadeusz Czacki. Informuje o tym zapiska na k. IIr: Przeniesiona następnie do biblioteki Komorowskich, skąd godny szacunku młodzian iuż zmarły Komorowski, poseł chełmski na seym 1788 roku, w upominku raczył mi ofiarować. Zapiska ręką T. Czackiego na k. IIIv: Wyciągnołem te uwagi 11/22 września 1798 roku. Tad. Czacki (zob. B.Czart. 2916 IV vol. II s. 824-826). Zapiski ręką Ł. Gołębiowskiego na k. Iv: Ten rękopism w Florencii iest pisany 1467 r. [...] i odszerne uwagi do treści rękopisu na k. Vr.W 1818 r. Adam Jerzy Czartoryski kupił od Barbary Czackiej, wdowy po T. Czackim Bibliotekę Porycką i włączył ją do zbiorów Biblioteki Puławskiej. Przynależność do zbiorów puławskich potwierdza sygnatura Biblioteki puławskiej wpisana reką Ł. Gołębiowskiego na wyklejce okładziny przedniej i pieczatka tejże biblioteki.

Z końca XVIII w. Okładki tekturowe oklejone papierem marmurkowym brązowo-bezowym, grzbiet i narożniki ze skóry brązowej. Na okładce przedniej papierowa naklejka z napisem: Juliusza Sesta Frontina o fortelach wojennych. Rękopism na Pargaminie, 1467. nr 69. Na grzbiecie tłoczony złotem napis, obecnie wytarty i nieczytelny. Blok wyrównany. Brzegi kart barwione na czerwono. Karty ochronne papierowe s. I-VIII dodane przy oprawie.

Skóra brązowa.

Stanisław A. Sroka, Średniowieczny Bardiów i jego kontakty z Małopolską, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego "Societas Vistulana", Kraków 2010.